قطعنامه تاریخی ۲۲۳۱ خاتمه یافت: پرونده هسته‌ای ایران رسماً از دستور کار شورای امنیت خارج شد

در یک رویداد مهم دیپلماتیک و حقوقی، دوره ده‌ساله قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ به پایان رسید. ایران، با پشتیبانی قاطع روسیه و چین، بر خاتمه کامل این قطعنامه و تمام مفاد آن تأکید کرده و اعلام نمود که موضوع برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران باید از دستور کار شورای امنیت خارج شود.

نامه مشترک یک موضع‌گیری قاطع
سفیران و نمایندگان دائم ایران، روسیه و چین در سازمان ملل متحد، در نامه‌ای رسمی و مشترک به رئیس شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل، اعلام کردند که مطابق بند عملیاتی ۸ قطعنامه ۲۲۳۱، تمامی مفاد این قطعنامه به صورت خودکار و در موعد مقرر خاتمه یافته است. آن‌ها در این نامه تأکید کردند که پایان به‌موقع این قطعنامه، به تقویت اقتدار شورای امنیت و اعتبار دیپلماسی چندجانبه کمک می‌کند.

پاسخ به تلاش‌های اروپا برای بازگرداندن تحریم‌ها
این اقدام سه کشور، پاسخی رسمی به تلاش‌های قبلی سه کشور اروپایی عضو برجام (آلمان، فرانسه و بریتانیا) برای فعال‌سازی مکانیسم بازگشت تحریم‌های شورای امنیت (موسوم به اسنپ‌بک) بود. ایران و متحدانش این حرکت اروپا را از نظر حقوقی و رویه‌ای معیوب و فاقد وجاهت قانونی می‌دانند و استدلال می‌کنند که این کشورها با نقض تعهدات خود، صلاحیت استناد به این سازوکار را از دست داده‌اند. در طرف مقابل، این کشورهای غربی مدعی‌اند ایران به تعهدات خود پایبند نبوده و با تفسیر خود از برجام، احیای تحریم‌ها را موجه می‌دانند.

چه محدودیت‌هایی به پایان رسید؟
با انقضای قطعنامه ۲۲۳۱، چارچوب محدودکننده برنامه هسته‌ای ایران که برای ده سال تعیین شده بود، پایان یافت. بر این اساس، محدودیت‌های فنی مهمی که اکنون برداشته شده‌اند، شامل:

• محدودیت تعداد سانتریفیوژها: حداکثر تعداد ۵۰۶۰ دستگاه سانتریفیوژ از نوع IR-۱ در تاسیسات نطنز.
• محدودیت‌های تحقیق و توسعه: محدودیت‌های مربوط به تحقیق، توسعه و آزمایش سانتریفیوژهای پیشرفته‌تر.
• محدودیت فناوری: منع توسعه یا استفاده از فناوری‌های جایگزین غنی‌سازی (مانند لیزر یا الکترومغناطیس).

واکنش‌های بین‌المللی و چشم‌انداز آینده
واکنش جامعه بین‌المللی به این رویداد دوگانه است. از یک سو، وزارت خارجه ایران از مواضع مسؤولانه چین و روسیه و نیز حمایت کشورهای عضو جنبش عدم‌تعهد قدردانی کرده است. از سوی دیگر، اتحادیه اروپا و ایالات متحده تحریم‌های یکجانبه خود را حفظ کرده و حتی گسترش داده‌اند.
رئیس دوره‌ای شورای امنیت (سفیر اسلوونی) اعلام کرد که دبیرکل سازمان ملل در ۱۳ دسامبر ۲۰۲۵ گزارشی درباره این قطعنامه ارائه خواهد داد. این در حالی است که ایران هر گونه تشکیل مجدد کمیته تحریم‌های شورای امنیت را غیرقانونی می‌داند.

سخن پایانی
پایان قطعنامه ۲۲۳۱ یک نقطه عطف حقوقی و دیپلماتیک در پرونده هسته‌ای ایران محسوب می‌شود. این رویداد، نتیجه یک فرآیند ده‌ساله است که با خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و عدم عمل متقابل اروپا به تعهداتش، دچار اختلال شد. اگرچه ایران و متحدانش بر پایان این فصل از بررسی‌ها در شورای امنیت تأکید دارند، اما تداوم تحریم‌های یکجانبه از سوی غرب نشان می‌دهد که چالش‌های پیش‌روی عادی‌سازی کامل اقتصادی و سیاسی کماکان پابرجاست. شایان ذکر است که مکانیسم ماشه دستاویز ترامپ برای بازگرداندن تحریم قطعنامه ۲۲۳۱ سازمان ملل بود که با شکست مواجه شد.