بهارستان فوری – اجرای طرح جدید سهنرخی بنزین، موافقان و مخالفان بسیاری در سطح ملی و محلی دارد. در این گزارش، به جای تمرکز بر تبعات اقتصادی و معیشتی، به تحلیل هدف اصلی و ادعایی دولت، یعنی «مبارزه ریشهای با قاچاق سوخت» و مزایای بالقوه این طرح میپردازیم.
تازهترین خبر از اجرای طرح
بر اساس منابع خبری، مصوب هیئت دولت، طرح سهنرخی شدن بنزین طبق قیمتهای زیر قرار است از هفته آینده اجرایی شود:
- بنزین سهمیهای: لیتری ۱۵۰۰ تومان (۳۰ لیتر ماهانه)
- بنزین نیمهآزاد: لیتری ۳۰۰۰ تومان (۱۰۰ لیتر ماهانه)
- بنزین آزاد: لیتری ۵۰۰۰ تومان
راهبرد جدید: یک تیر با دو نشان
دولت با اعلام این طرح در پی آن است که دو مشکل بزرگ را به طور همزمان هدف قرار دهد: مدیریت مصرف داخلی و قطع دست قاچاقچیان. اما سؤال اینجاست که چگونه افزایش نرخ، میتواند مانع از قاچاق شود؟
تحلیل: بنزین سهنرخی چگونه قاچاق را هدف میگیرد؟
کارشناسان و مسئولان، ریشه اصلی قاچاق سوخت را نه در ضعف مرزها، که در یک عامل ساده اقتصادی میدانند: «اختلاف فاحش قیمت سوخت در داخل و کشورهای همسایه». این اختلاف قیمت، سود کلانی را برای شبکههای سازمانیافته قاچاق ایجاد میکند. طرح جدید با ایجاد دو نرخ بالاتر (۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان) برای مازاد بر سهمیه، به دنبال کاهش فاصله قیمتی با بازارهای منطقه است. منطق دولت این است که با کم کردن حاشیه سود قاچاق، انگیزه مالی این فعالیت مجرمانه کاهش مییابد.
ادغام با فناوری: نقشه راه هوشمند مبارزه
طرح قیمتگذاری جدید، در واقع قطعهای از پازل بزرگتری به نام «مبارزه هوشمند با قاچاق» است که دستگاههای اجرایی از مدتی قبل بر روی آن تمرکز کردهاند. هدف گذاری اصلی، پیشبینی و جلوگیری از وقوع تخلف، به جای واکنش پس از وقوع آن است.
- ردیابی لحظهای: وزارت نفت از طریق سامانههایی مانند «کاشف» (که با هوش مصنوعی کار میکند) و «سپهتن» (برای پایش ناوگان حملونقل)، در تلاش است تا دادههای بارنامهها، میزان مصرف و مسیر تردد وسایل نقلیه سنگین را تطبیق دهد و انحرافات را شناسایی کند.
- دستورالعمل ۲۴ مادهای: سندی که به تازگی فعال شده و بر اشتراکگذاری دادهها بین تمام دستگاههای دخیل (از پالایشگاه تا جایگاه) تأکید دارد تا مسیر سوخت از تولید تا مصرف، شفاف و قابل ردیابی شود.
- تخصیص سوخت بر اساس پیمایش: برای ناوگان حملونقل عمومی و سنگین، تأمین سوخت بر اساس مسافت واقعی پیموده شده انجام میشود تا از تخصیص مازاد و انحراف آن جلوگیری گردد.
مزایای بالقوه طرح در مهار قاچاق
در صورت اجرای همزمان و موفق این دو سیاست (قیمتگذاری و هوشمندسازی)، مزایای زیر قابل تصور است:
- صیانت از سرمایه ملی: جلوگیری از خروج روزانه میلیونها لیتر سوخت یارانهای که به گفته مسئولان، سرمایه مردم را «به تاراج» میبرد.
- کاهش ناترازی انرژی: هنگامی که سوخت به دست مصرفکننده واقعی برسد، مدیریت عرضه و تقاضا در شبکه سراسری آسانتر میشود.
- تأمین سوخت پایدار برای بخشهای حیاتی: با کنترل قاچاق، سهمیه سوخت ناوگان عمومی، کامیونها و بخش تولید با اطمینان بیشتری تأمین میشود.
- کاهش آسیبهای اجتماعی و امنیتی: قاچاق سوخت علاوه بر اخلال اقتصادی، به گسترش مشاغل کاذب، بروز سوانح رانندگی مرگبار و ناامن کردن جادهها منجر میشود. مهار آن میتواند به کاهش این پیامدها کمک کند.
- اضافه شدن مبلغ صرفه جویی بنزین به اقتصاد کشور: این طرح می تواند با بهینه کردن مصرف بنزین در کشور و جلوگیری از قاچاق سوخت به خارج از کشور، از آلودگی هوا جلوگیری کرده، مشکلات ترافیکی را کاهش داده و با اضافه کردن هزینه صرفه جویی به سبد اقتصاد کشور، وضعیت کسری بودجه و تورم را کاهش دهد.
سخن پایانی و چالش پیش رو
طرح سهنرخی شدن بنزین، اگرچه در نگاه اول یک تغییر قیمت است، اما در استراتژی کلان، ابزاری برای خنثیسازی محرک مالی قاچاق محسوب میشود. موفقیت این طرح در گروی اجرای کامل و بدون نقص مکانیسمهای نظارتی هوشمند و نیز هماهنگی بیسابقه بین تمام دستگاههای دولتی است تا امکان دور زدن سیستم به حداقل برسد. کارشناسان هشدار میدهند بدون این بستر فناورانه، خطر انحراف طرح و تبدیل آن به صرفاً یک منبع درآمدی جدید وجود دارد.
نظر شما چیست؟ آیا این طرح میتواند قاچاق سوخت را که به یک «چالش چندین ساله» تبدیل شده، مهار کند؟
